Li Cihanbeylî panela bi navê “Zimanê Dayikê û Wejeya Kurdî” bi serkeftin hate lidarxistin. 

Panel bi hewildanên Hevserokên Partiya DEM ya Cihanbeylî, Sadik Deveci û Nayime Kızılkaya, hate amadekirin; rêveberiya wê jî ji aliyê Hevserokê Partiya DEM ya Konya, Mulla Şimşek, ve hate kirin.

Di vê panelê de Platforma Kurdên Anatoliya Navîn (PKAN) cara yekem li Anatoliya Navîn, li navenda Cihanbeylî, xwe da nasîn. Ji aliyê PKANê ve Hacî Koyuncu, Şevket Bakan û Ahmet Gezer beşdar bûn. Her wiha Kurdolog Abdullah Ekicî û Akademîsyenê Aştî, Yrd. Doç. Dr. Pedagog Battal Odabaşı, wek panelîst li panelê cih girtin.

Ziman bingeha hebûna neteweyî ye

Kurdolog Abdullah Ekicî di axaftina xwe ya destpêkê de girîngiya zimanê dayikê bi awayekî berfireh şirove kir. Wî got ku ziman tenê serişteyek ji bo ragihandina fikran nîne, lêbelê pireke ku zanist, fikir û mirovan bi hev ve girêdide, miletan li ser piyan dihêle û çand û şaristaniya wan xurt dike.

Li gorî Ekicî, dewlemendî an jî lawaziya ziman bi pêşketina civakê re tê girêdan. Miletên ku nikarin xwedî li zimanê xwe derkevin û hişmendiya zimanî di nav wan de lawaz be, bi demê re nasname, çand û girêdanên xwe yên neteweyî ji dest didin. Wî diyar kir ku divê hemû devok û zaravayên Kurdî bên parastin, ji ber ku dewlemendiya ferhengê nîşaneya dewlemendiya dîrok, çand û edebiyata miletekî ye.

Ekicî, bi bîranîna fikrên Celadet Bedirxan, got ku pêşketina neteweyî tenê bi nivîsandin, xwendin û berhemên nivîskî pêk tê. Li gorî wî, Celadet dixwest ku Kurdî tenê di nav malan de nemîne, lê bibe zimanê xwendinê, nivîsandinê û zanistê.

Her wiha, gotina navdar a Ehmedê Xanî bîr xist ku dibêje:

”… da xelk nebêjin ku Kurd bêmerîfet in, bêesl û binyad in.”

Ekicî di dawiya axaftina xwe de got:

“Her heyamekê kirasekî xwe heye. Kirasê vê serdemê aştî, yekîtî, pêşveçûn û parastina zimanê Kurdî ye.”

Wî gotina gelêrî “Her giya li ser koka xwe şîn dibe” jî bîr xist û destnîşan kir ku Kurdan tenê bi ziman, çand û koka xwe dikarin hebûna xwe biparêzin û nasnameya xwe ji bo nifşên pêşerojê bihêlin.

Statûya fermî ya zimanê dayikê

Yrd. Doç. Dr. Pedagog Battal Odabaşı di pêşkêşiya xwe de zêdetir li ser statûya fermî ya zimanê dayikê sekinî. Wî mînakên welatên pirzimanî yên Ewropayê, wek Belçîka, Swîsre û Îspanya, anîn û diyar kir ku mafên zimanî bi qanûnên fermî tên parastin.

Odabaşı got:

“Em ne tenê divê doza hînbûna zimanê Kurdî bikin; divê doza perwerdehiya bi zimanê Kurdî bikin.”

Wî her wiha bal kişand ser girîngiya qanûnîkirina mafên zimanî û got ku qanûnên fermî dikarin pêvajoya asîmîlasyonê rawestînin. Lê bê piştgirî û hewildanên civakê, tenê qanûn bi xwe têr nake.

PKAN: Li hemberî asîmîlasyonê em li ser zimanê xwe disekinin

Rêveberê PKANê Ahmet Gezer di axaftina xwe de li ser rewşa zimanê Kurdî û bandora siyaseta asîmîlasyonê li ser Kurdên Anatoliya Navîn rawestiya.

Wî got ku Kurdî tenê amûrek ji bo axaftinê nîne, lê bingeha nasname, dîrok û çanda gelê Kurd e.

Gezer diyar kir ku Kurmancî, Zazakî û Şêxbizinî bi sedan salan li Anatoliya Navîn hatine parastin, lê siyaseta asîmîlasyonê bandoreke giran li ser van zaravayan kiriye. Gelek malbat ji zimanê xwe dûr ketine û hin zarava ketine bin metirsiya windabûnê.

Gezer wiha berdewam kir:

“Dengê Kurmancî, Zazakî û Şêxbizinî her roj di gund û bajarên me de kêm dibe. Zimanê me tenê mîrasa hezarsalan nîne; ew hebûna me ye. Heke em xwe xwedî li zimanê xwe dernekevin, bi destê xwe hebûna xwe jî tune dikin.”

Gezer diyar kir ku PKAN bi armanca parastina ziman, çand û bîra Kurdên Anatoliya Navîn hate damezrandin. Li gorî wî, armanca sereke ew e ku zarok bi zimanê dayikê mezin bibin, dîroka xwe nas bikin û Kurmancî, Zazakî û Şêxbizinî wek beşên dewlemend ên zimanê Kurdî bên parastin.

Ahmet Gezer axaftina xwe bi van gotinan qedand:

“Dema ku zimanek dimire, parçeyek ji hebûna miletekî jî dimire. Ji ber vê yekê, parastina zimanê Kurdî, parastina hebûna me ye.”

Di dawiya pêşkêşiya xwe de Gezer bi alîkariya PowerPointê li ser dîroka damezrandina PKANê, destûra wê, xebatên navxweyî, komîsyonên kar û projeyên ku heta niha hatine meşandin agahdarî da.

Helbest û pirsên beşdaran

Helbestvanê navdar ê Kurdên Anatoliya Navîn Ömer Faruk Hatipoğlu bi helbesteke xwe panel rengîn kir û beşdaran bi helwesteke hestiyar re hevdîtin dan domandin.

Di dawiya panelê de beşdaran bi pirs, nêrîn û pêşniyarên xwe beşdarî nîqaşan bûn û panel di atmosfera yekîtî û berpirsiyariya li hember ziman û çandê de bi dawî bû.

Platforma Kurdên Anatoliya Navîn (PKAN)